Yaygın Yanılgılar ve O Meşhur “Neden Olmuyor?” Sorunu

Yıllardır aynı şeyi gözlemliyorum: Zeki, istekli insanlar, sürekli aynı duvara çarpıp duruyor. Sebebi ise farkında bile olmadan düştükleri birkaç basit tuzak. Gel, şu tuzaklara bir ışık tutalım:

• “Liste Ezberleme” Yanılgısı: Belki de en büyük düşmanın bu. Bir tarafta İngilizce kelime, yanında Türkçe anlamı… Bu, bir kelimeyi öğrenmek sayılmaz. Bu, daha çok bir bilgiyi hafızanın misafir odasına alıp, kapıdan ilk çıkanı uğurlamak gibidir. Çünkü kelimeler tek başlarına ruhsuzdur; onlar cümlelerin içinde, bir bağlamla birlikte nefes alıp verirler.
• “Kutsal Gramer Kitabı” Miti: O kalın gramer kitabını yastığın altına koyunca dilbilgisinin sihirli bir şekilde beyne aktığı efsanesi, evet, bizzat denedim, maalesef doğru değil. Gramer elbette önemli, ama kelime öğrenimini sadece kurallara boğmak, dünyanın en iyi şefinin yemek kitabını okuyup hiç mutfağa girmemeye benziyor.
• Pasif Öğrenme Konforu: Bir videoyu izlemek, bir makaleyi şöyle bir gözden geçirmek… Bunlar iyi başlangıçlar, ama tek başlarına yeterli değiller. Bu, maçı tribünden izlemek gibidir. Sahaya inip terlemeden, topa vurmadan, hata yapmadan kimse oyuncu olamaz. Kelimeleri sadece bir yerlerden “almak” yetmez, onları “kullanarak” kendinin yapmalısın.

Eğer bu hatalardan birini veya birkaçını yapıyorsan, “Ben bu işi beceremiyorum” diye üzülme. Sadece pusulan yanlış yönü gösteriyordu. Şimdi onu yeniden ayarlama vakti.

Benim Pusulam: Her Zaman İşe Yarayan 4 Prensip

Bunca yıllık tecrübeyi süzgeçten geçirdiğimde, geriye hep bu 4 temel ilke kalıyor. Bunları bir kenara not al, çünkü bunlar senin yeni yol haritan olacak.

Kural 1: Pratik > Teori (Direksiyona Geç!)

Bu benim favorim. Bir kelimeyi defterine yüz kere yazabilirsin. Ama onu kendi kurduğun bir cümlede, gerçek bir sohbette kullanana dek o kelime tam olarak senin sayılmaz. Ezber, bir yanılsamadan ibarettir. Asıl öğrenme, kullanma anında, o kelimeye ihtiyaç duyduğun anda başlar. Öğrendiğin her yeni kelimeye, “Bunu ilk fırsatta nerede kullanabilirim acaba?” gözüyle bak. İşte sihir o an gerçekleşir.

Kitaplar sana yol haritasını verir, ama arabayı kullanacak olan sensin. Direksiyona geçmeden şoförlük öğrenilmez.

Kural 2: Düzenlilik (Maraton Koşma, Yürüyüşe Çık)

İngilizce, bir hafta sonu 10 saat abanıp sonra bir ay yüzüne bakmayacağın bir maraton değil. Beynimiz, düzenli olarak karşılaştığı bilgilere öncelik vermeye programlıdır. Her gün sadece 3-4 yeni kelimeyle anlamlı bir şekilde vakit geçirmek, Pazar günü oturup 50 kelimelik bir listeyi ezberlemeye çalışmaktan katbekat daha kalıcı sonuç verir. O 15 dakikayı gününün bir rutini yap. Kahveni içerken, otobüste giderken… Küçük ama istikrarlı adımlar, seni hedefine en sağlam şekilde götürür.

İngilizce, bir hafta sonu 10 saat abanıp sonra bir ay yüzüne bakmayacağın bir maraton değil. İngilizce, her gün 15-20 dakika yapılan bir sağlık yürüyüşü gibidir.

Kural 3: Aşamalı Gelişim (Spor Salonu Mantığı)

Bu belki de en kritik mesajım. Elbette, sürekli bildiğin kelimelerle dolu bir metni okumak insana kendini iyi hissettirir, ama bu seni ileri taşımaz. Seni biraz zorlayan, anlamını tam çıkaramasan da cümlenin gidişatından tahmin etmeye çalıştığın kelimelerin peşine düş. Seni hafifçe terleten metinler, seni gerçekten geliştiren metinlerdir.

Hep aynı 5 kiloluk dambılı kaldırırsan, kasların bir noktadan sonra gelişmez. İngilizce de bundan farksızdır. Konfor alanının bir tık dışına çıkmadığın sürece yerinde sayarsın.

Kural 4: Kişiselleştirme ve Hatalar (En İyi Öğretmenin)

Mesela, “think” (düşünmek) derken dilini dişlerinin arasına koymak yerine sürekli “tink” ya da “sink” gibi bir ses mi çıkarıyorsun? Ya da ‘advice’ (isim) ile ‘advise’ (fiil) kelimelerini hep mi karıştırıyorsun? Süper! İşte bunlar senin kişisel hazinelerin. Bu hataları bir “hata defterine” not al ve nedenini anlamaya çalış. Herkesin öğrenme rotası farklıdır. Başkasının programı sana uymayabilir. Kendi hatalarından yola çıkarak kendi öğrenme haritanı çizdiğinde, gelişim işte o zaman başlar.

Hataların, senin en iyi öğretmenindir; tabii onları dinlemeyi bilirsen. Kendi yanlışlarını analiz etmeden doğruyu kalıcı hale getiremezsin.

Peki, Ne Yapacağız? Adım Adım Uygulama Rehberi

“İyi, güzel anlattın Pusula da… somut olarak ne yapacağım?” dediğini duyar gibiyim. İşte hemen bugün başlayabileceğin adımlar:

1. Adım 1: Anlamlı Keşif (Dedektif Ol!)

   O sıkıcı kelime listelerini bir kenara bırak. Ne ilgini çekiyor? Teknoloji mi, yemek tarifleri mi, eski filmler mi? Git, o konuyla ilgili İngilizce bir blog yazısı, bir YouTube videosu, bir podcast bul. Anlamadığın kelimeler mi çıktı? Sakin ol. Hemen sözlüğe yapışma. Cümlenin bütününden, konunun akışından bir tahmin yürütmeye çalış. Bu, beyninin pasif alıcı moddan aktif çözümleyici moda geçmesini sağlar. Tahmin ettiğin kelimeleri bir kenara not al.

2. Adım 2: Bağlamla İnşa Et (Kelimelere Bir Yuva Kur)

   O not aldığın kelimenin yanına sadece Türkçe anlamını yazıp bırakma sakın! İşte bu en büyük hata. Onun yerine şunu yap:

   • Bulduğun Cümleyi Yaz: Kelimeyi ilk gördüğün cümlenin tamamını defterine geçir.
   • Kendi Cümleni Kur: Şimdi o kelimeyi kullanarak sana ait, kişisel bir cümle kur. Komik olabilir, saçma olabilir, bir anınla ilgili olabilir, hiç fark etmez. Örneğin, “spectacular” (muhteşem) kelimesini öğrendin diyelim. Cümle şu: “Annemin yaptığı baklava spectacular.” İşte bu cümlenin hafızadan silinmesi, o kelime-anlam listesindekine göre çok daha zor olacaktır. Çünkü içinde bir duygu, bir anı, bir tat var.

3. Adım 3: Aktif Test ve Kullanım (Sahaya Çık!)

   Artık kelimelere birer yuva kurdun. Şimdi onları test etme ve kullanma zamanı.

   • Dijital Kartlar: “Aralıklı Tekrar” (Spaced Repetition) mantığıyla çalışan uygulamalar faydalı olabilir. Ama kartın bir yüzüne kelimeyi, diğerine Türkçe anlamını yazma tuzağına düşme. Kartın bir yüzüne kelimeyi, diğer yüzüne kendi kurduğun o kişisel cümleyi yaz.
   • Yazı Alıştırması: Her gün 3-5 cümlelik kısacık bir günlük tut. Tek hedefin, o gün öğrendiğin yeni kelimelerden en az birini o günlüğe dahil etmek olsun.
   • Konuşma Pratiği: İşte işin en can alıcı noktası burası. Bir kelimeyi gerçekten öğrenip öğrenmediğini anlamanın en kesin yolu, onu bir sohbetin akışında, düşünmeden kullanabilmektir.

   İşte tam bu noktada, işin rengi biraz değişiyor. Kelimeleri depolamak bir şey, onları bir sohbetin akışında, doğal bir şekilde kullanabilmek bambaşka bir şey. Bu son adımı tek başına atmak zor olabilir. Eğer bu süreci hızlandırmak ve daha yapısal bir destek almak istersen, nitelikli konuşma pratiği sunan platformlar devreye giriyor. Benim öğrencilerime bu konuda sıkça önerdiğim Konuşarak Öğren‘in çalışma mantığı da tam olarak bu. Seni bir “konuşma kulübüne” atmak yerine, ana dili İngilizce olan tecrübeli bir eğitmenle bire bir eşleştiriyorlar. Bu eğitmen senin seviyeni, ilgi alanlarını biliyor ve hatalarını anlık olarak düzeltip sana yol gösteriyor. Bu, adeta kişisel bir antrenörle çalışmak gibi. Öğrendiğin yeni kelimeyi, bir sonraki derste eğitmeninle sohbet ederken kullanmaya çalıştığında, o kelime işte o an gerçekten “senin” oluyor. Öğrenme döngüsü böylece tamamlanmış oluyor.